مجله دانستنی‌ها
و اخبار آنتالیا

باورهای دینی در ترکیه

زمان مورد نیاز برای مطالعه: 39 دقیقه
باروهای دینی در ترکیه
زمان مطالعه: 39 دقیقه
پربازدیدترین
شاخص
معرفی شهر آنتالیا
معرفی شهر آنتالیا دریچه‌ای به تاریخ و فرهنگ می‌گشاید و اطلاعات مفید درباره جذابیت‌های سفر و اقامت در...

وضعیت مذهبی و سطح باورهای دینی مردم در ترکیه، یکی از مهم‌ترین پرسش‌های افرادی است که قصد سفر به ترکیه یا زندگی در این کشور را دارند. سوال این است که آیا می‌توانیم به‌راحتی در این سرزمین زندگی کنیم؟ آزادی‌های اجتماعی و اعتقادی در ترکیه تا چه حد است؟

دین در ترکیهدین در ترکیه

در این نوشته می‌خواهیم به‌طور مفصل به این پرسش‌ها پاسخ بدهیم و به شما بگوییم وضعیت مذهب‌های مختلف در ترکیه چگونه است و پیروان این مذاهب‌ چطور در این کشور در کنار هم زندگی می‌کنند. همچنین به شما می‌گوییم که به‌عنوان یک مسافر یا مهاجر که در کشور ترکیه حضور دارد، باید به چه نکاتی توجه کنید.

آیا ترکیه یک کشور مذهبی است؟

مسئله دین در ترکیه، موضوعی پیچیده است. اسلام از زمان مسلمان شدن ترک‌ها همواره نقش مهمی در تاریخ سرزمین‌های آناتولی داشته است. ترک‌ها پیش از این، برخی از قدرتمندترین امپراتوری‌های اسلامی مانند امپراتوری عثمانی یا سلجوقی را اداره می‌کردند.

با این حال جمهوری ترکیه، به‌عنوان یک دولت مدرن و سکولار، در سال 1923 تأسیس شد. مصطفی کمال آتاتورک، بنیانگذار این جمهوری، معتقد بود که دین یک امر شخصی است و نباید در امور دولتی نقش داشته باشد. بعدها در حاکمیت احزاب راستگرا و محافظه‌کار، این دیدگاه و تأثیر گفتمان دینی را می‌شد در سیاست ترکیه به‌خوبی دید.

به گفته منابع رسمی، مهم‌ترین دین در ترکیه دین اسلام است. بر اساس آمار دولتی 99/8 درصد از شهروندان ترکیه مسلمان هستند و 0/2 درصد باقیمانده را بیشتر اقلیت‌های مسیحی و یهودی تشکیل می‌دهند. با این حال باید به این نکته توجه کرد که فرزندی که در یک خانواده مسلمان متولد می‌شود، در اسناد دولتی به‌عنوان مسلمان ثبت می‌شود.

بنابراین، می‌توان گفت که تعداد واقعی مسلمانان کمتر از 99/8 درصد است. اگر مردم به دین دیگری بپیوندند یا افرادی که دین ندارند در اسناد رسمی مذهب خود را تغییر ندهند، در آمارهای دولتی همچنان مسلمان در نظر گرفته می‌شوند. در نتیجه می‌توان گفت که از نظر آماری و رسمی، اسلام محبوب‌ترین دین در ترکیه است اما این رقم کاملاً واقعی نیست.

دین اسلام در ترکیه

طرفداران دین اسلام در ترکیه به دو دسته سنی و شیعه (بیشتر علویان) تقسیم می‌شود. معمولاً علویان در دین اسلام به‌عنوان شیعه شناخته می‌شوند، اما عقیده علویان موضوع پیچیده‌ای است و فقط برخی از معتقدان علویت را به عنوان فرقه‌ای از اسلام می‌پذیرند. برخی دیگر آن را به‌عنوان دکترین یا تعلیم در اعتقاد اسلامی می‌پذیرند. چون علویت یک عقیده هترودوکسی است و علوی‌ها خود را جزو فرقه‌های شیعه یا سنی نمی‌دانند. اما در کل اعتقادشان به باورهای شیعه نزدیکتر است.

در برخی از مناطق ترکیه نیز مسلمانان جعفری وجود دارند و آن‌ها نیز بخشی از جمعیت شیعه هستند. 2‌درصد از جمعیت ترکیه غیرمذهبی هستند. این درصد را می‌توان در نظرسنجی‌های عمومی مختلف و آمارهای رسمی بر اساس فهرست افراد مشاهده کرد. با این حال، در مورد غیر مذهبی بودن در ترکیه نیز ادعاهای متفاوتی وجود دارد.

در ترکیه بیشتر افرادی که می‌گویند «من معتقد به هیچ دینی نیستم» به عنوان «مسلمان» در منابع رسمی ثبت شده‌اند. در نتیجه می‌توان گفت تعداد زیادی از افراد غیرمذهبی (بی‌دین، آگنوستیک یا دئیست) در ترکیه وجود دارند که در خانواده‌های مسلمان به دنیا آمده‌اند.

اسلام در ترکیه

اسلام در زندگی روزمره مردم ترکیه

نقش و تأثیر اسلام در زندگی روزمره مردم ترکیه کاملاً قابل مشاهده است. نگاهی به شیوه‌های زندگی روزمره، بهترین راه برای درک نقش اسلام در این کشور است. ترکیه یک کشور سکولار است و قوانین مذهبی به‌طور رسمی تأثیری در امور دولتی ندارند، اما سنت‌ها و احکام دینی برای مردم حتی برای افراد غیرمتدین، اهمیت دارد.

برای مثال بیشتر مردم هنگام اذان، موسیقی را کم می‌کنند و اگر شما موسیقی‌تان را کم نکنید، مردم آن را بی‌احترامی تلقی می‌کنند. به همین ترتیب، روزه گرفتن در ماه رمضان یک عمل مهم اسلامی در ترکیه است و مردم معمولا حتی اگر روزه نگیرند، در خیابان‌ها به نشانه احترام چیزی نمی‌خورند و نمی‌نوشند.

در برخی شهرها، اعتقاد اسلامی می‌تواند سختگیرانه‌تر از سایر مناطق باشد؛ مثلاً در سواحل مدیترانه یا دریای اژه ترکیه مانند آنتالیا، بدروم، چشمه، حال‌وهوای مذهبی را کمتر احساس می‌کنید اما در مکان‌های تاریخی استانبول مانند سلطان احمد، گالاتا، امینونو یا شهرهای مختلف آناتولی مرکزی، دریای سیاه یا شرق ترکیه تأثیر اسلام در زندگی روزمره مردم بیشتر به چشم می‌خورد.

در نتیجه می‌توان گفت که ترکیه به‌طور کلی یک کشور مذهبی است و مردم به قوانین و سنت‌های مذهبی اهمیت می‌دهند. با این حال، شما به دلیل اینکه به دین دیگری اعتقاد دارید یا به هیچ دینی اعتقاد ندارید، خود را در خطر نخواهید دید. تا زمانی که در زندگی روزمره به آداب و اعتقادات اسلامی احترام بگذارید، در سفر به ترکیه مشکلی برای شما به وجود نخواهد آمد.

دین اسلاماسلام در ترکیه

رایج‌ترین دین در ترکیه اسلام است و با اینکه مردم کمتر به اعمال و مراسم مذهبی مانند نماز، روزه، قربانی کردن و… اهمیت می‌دهند، اما خود را «مسلمان» می‌دانند. اسلام سنی محبوب‌ترین آموزه اسلام در ترکیه است. علویان دومین جامعه مذهبی بزرگ در ترکیه هستند، اما همانطور که گفتیم جایگاه آن‌ها کمی بحث‌برانگیز است. گاهی علویان به‌عنوان بخشی از اسلام شیعه و گاهی به‌عنوان برداشتی متفاوت از اسلام، مستقل از فرقه سنی یا شیعه پذیرفته می‌شوند.

یکی دیگر از جوامع شیعه در ترکیه جعفری‌ها هستند که بیشتر در شمال شرقی این کشور ساکن‌اند. جمعیت آن‌ها حدود 3 میلیون نفر است. اسلام سنی نیز در ترکیه به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود؛ مدارس حنفی و شافعی بزرگ‌ترین جوامع سنی در ترکیه هستند. مردم حنفی عموماً در نواحی غربی و مرکزی ترکیه قرار دارند، در حالی که افرادی که پیرو مکتب شافعی هستند عموماً در بخش شرقی این کشور حضور دارند.

دین اسلام در کشور ترکیهمردم ترکیه چطور با اسلام آشنا شدند؟

بر اساس برخی منابع، اولین برخورد ترکان با اسلام، جنگ تالاس است که در سال 751 اتفاق افتاد، اما به نظر می‌رسد آشنا شدن آن‌ها با اسلام به قبل از این جنگ بر می‌گردد. در نبرد تالاس، ترک‌ها برای اولین بار با مسلمانان علیه دشمن مشترک، چین، متحد شدند. ترکان قبل از جنگ تالاس با اسلام آشنا شده بودند اما به آن نگرویده بودند.

در زمان قتیبه‌بن‌مسلم، اختلاف‌های بسیاری بین ترکان و مسلمانان وجود داشت. خلافت اموی که به فتوحات خود معروف است، برخی از سرزمین‌هایی را که قبلاً تحت کنترل ترکان بود، به فرماندهی قتیبه‌بن‌مسلم فتح کرد. ترکان به دلیل حملات شدید به سرزمین‌های خود و سیاست‌های ملی‌گرایانه خلافت اموی، در زمان خلافت امویان به‌طورکلی به اسلام گرویدند.

خلافت عباسی صلح‌آمیزتر از خلافت بنی‌امیه بود و آن‌ها در تلاش برای گسترش اسلام از رویکرد ملی‌گرایانه پیروی نمی‌کردند. در زمان عباسیان در نواحی تحت حاکمیت عباسی، ترک‌هایی وجود داشتند که برخی از آن‌ها مسلمان نبودند.

در عصر امویان، ترک‌ها یا سایر مسلمانان غیرعرب هیچ نقش عمده‌ای در ارتش نداشتند. این نگرش در عصر عباسیان تغییر کرد و ترکان مناصب مهمی را در ارتش به دست آوردند. این رفتار مسالمت‌آمیز نسبت به ترک‌های مسلمان، باعث شد تعداد آن‌ها با گذشت زمان شروع به افزایش کند.

نبرد تالاس نقش مهمی در گرایش ترک‌ها به اسلام داشت. در سال 751 ترک‌ها و چینی‌ها دوباره با هم جنگیدند و ترک‌ها از اعراب که در آن زمان تحت کنترل خلافت عباسی بودند، کمک گرفتند. ترک‌ها و عرب‌ها برای اولین بار در جنگ تالاس با هم متحد شدند. این اتحاد باعث تسریع مسلمان شدن ترک‌ها شد.

در نتیجه می‌توان گفت که نقش جنگ تالاس در مسلمان شدن ترک‌ها قابل توجه است. پس از حذف سیاست‌های ملی‌گرایانه خلافت اموی، نگرش ترک‌ها نسبت به اسلام مثبت‌تر شد.

مسیحیت در ترکیه

دین ترک‌ها قبل از اسلام چه بود؟

ترک‌ها قبل از آشنایی با اسلام، در دوره‌های مختلف تاریخ به ادیان مختلفی مانند مانوی، بودیسم، مسیحیت، یهودیت و تنگریسم اعتقاد داشتند. تنگریسم به عنوان دین سنتی مردم ترک که در استپ‌های آسیای مرکزی زندگی می‌کردند پذیرفته شده است. تنگریسم (Tengrism) دینی مشابه با پاگانیسم (Paganism) به معنای آنیمیسم و توتم بود.

این باور که «ترک‌ها به راحتی اسلام را پذیرفتند؛ چون دین آن‌ها شبیه اسلام بود.» تا حدی درست اما کمی بحث‌برانگیز است. باورهای تنگریسم جایی بین ادیان توحیدی و شرک است. تانگر (Tengri) یا تانری که هنوز هم در زبان مردم ترکیه رایج است، در زبان ترکی قدیم معنای «خدای برتر جهان» را داشته است.

تنگری با نام «گوک تنگری» (خدای آسمان) نیز شناخته می‌شود. روح مقدس آسمان، خود تنگری در تنگریسم است. تنگری خالقِ کل هستی و بالاتر از همه چیز است. با این حال، برخی ادعاها در مورد تعداد خدایان در تنگری وجود دارد. در تنگریسم موجوداتی خداگونه وجود دارند اما آن‌ها با تانگری برابر نیستند. بنابراین برخی از صاحب‌نظران تاریخ دین، این موجودات را به‌عنوان فرشتگان تنگری می‌پذیرند. چند نمونه از آن‌ها ارلیک هان، کایرا هان، ایرله هان، کارلوک هان هستند.

با این حال نمی‌توان گفت که هیچ شباهتی بین تنگریسم و اسلام وجود ندارد. تنگریسم و اسلام ویژگی مشترک مهمی دارند: در هر دو این ادیان، خداوند همه جهان را آفریده و قدرتمندتر از هر چیز دیگری در جهان است. «الله» خدای اسلام و «تنگری» خدای تنگریسم از این جهت به یکدیگر شبیه هستند.

تنگریسم در ترکیه

تأثیر تنگریسم در زندگی روزمره ترکیه

تنگریسم برای صدها سال دین ترک‌ها بوده و زندگی مردم ترکیه را تحت‌تأثیر قرار داده است. این تأثیرات را می‌توان در برخی از اعمال روزمره و باورهای امروزی مردم ترکیه به راحتی مشاهده کرد.

بارزترین تأثیر تنگریسم بر زندگی روزمره مردم ترکیه در مورد موجودیت خداست. همان‌طور که در بالا گفته شد، خداوند در اعتقاد اسلامی منحصر‌به‌فرد است و جنسیت و ویژگی انسانی ندارد و به همین ترتیب، الله در مکان خاصی قرار ندارد. البته وهابیت در این مورد در اسلام استثنا است؛ چون آن‌ها به وجود مادی الله معتقدند و الله برای آن‌ها در آسمان است. برخلاف اغلب فرقه‌های اسلامی، خدا (تنگری) در تنگری در آسمان قرار دارد.

امروزه بسیاری از ترک‌ها به‌عنوان ضرب‌المثل می‌گویند «در آسمان خدا هست». مردم عموماً این ضرب‌المثل را در این معنا به کار می‌برند که خداوند مراقب مردم است و نمی‌توانیم خدا را فریب دهیم، باید درست عمل کنیم. این باور از تانگریسم سرچشمه می‌گیرد.

یکی دیگر از تأثیرات مشهود تنگریسم بر فرهنگ ترک، سنگ‌قبرها است. ترکان باستان برای روح مردگان احترام زیادی قائل بودند و باور داشتند که روح آن‌ها باید در آرامش و قبرشان در شرایط خوبی باشد تا روحشان راحت شود. همچنین به تشخیص و متمایزکردن قبرهای عزیزانشان از سایر قبرها اهمیت می‌‎دادند. به همین خاطر در قبرستان‌های ترکیه سنگ‌قبرهای عالی و منبت‌کاری‌شده می‌بینیم. در کشورهای اسلامی دیگر مانند عربستان سعودی یا ایران چنین سنگ‌قبرهایی وجود ندارند. اهمیت دادن به سنگ قبرها از باورهای تانگریسم سرچشمه می‌گیرند.

برخی از مردم ترکیه سه بار به اشیاء چوبی ضربه می‌زنند، چون معتقدند انجام این کار از بدشانسی جلوگیری می‌کند. این اعتقاد هم از تنگریسم سرچشمه گرفته است. تنگریسم درختان را موجوداتی با روح قدرتمند می‌داند که می‌تواند مردم را از آسیب‌های شیطانی محافظت کند.

امروزه دیگر تنگریسم دین اکثریت ترک‌ها نیست اما تأثیر آن بر اعمال روزمره آن‌ها همچنان محسوس است. این تأثیر یک هماهنگی فرهنگی چشمگیر ایجاد می‌کند.

گسترش اسلام در ترکیه

اسلام چگونه در آناتولی گسترش یافت؟

اسلامی شدن آناتولی یکی از مهم‌ترین تحولات تاریخ اسلام است. پس از رحلت حضرت محمد (ص)، خلافت اسلامی سرزمین‌های زیادی را فتح کرد و بسیاری از مردم در سرزمین‌های مختلف به اسلام گرویدند. در این میان چون اکثر مردم آناتولی هنوز مسلمان بودند، این منطقه جایگاه قابل‌توجهی داشت.

در سرزمین‌های مختلف که در دوره‌های متفاوتی از تاریخ، اسلامی شده‌اند نمی‌توان وضعیت یکسانی را مشاهده کرد. به‌عنوان مثال خلافت اموی، اسپانیا را فتح کرد و در آن زمان تعداد مسلمانان در اسپانیا افزایش یافت. با این حال، پس از فتح مجدد اسپانیا توسط نیروهای مسیحی، نفوذ اسلام در این کشور تقریباً به‌طور کامل از بین رفت. دلیل این مسئله عدم موفقیت خلافت اموی در ترویج دین اسلام و جایگزینی آن با فرهنگ مردم ساکن آن‌جا بود.

ترک‌ها پس از آشنایی با اسلام آن را پذیرفتند و حتی برای قرن‌ها نماینده خلافت شدند و در گسترش اسلام نیز نقش بسزایی داشتند. به همین دلیل است که اسلامی شدن آناتولی در تاریخ اسلام جایگاه قابل توجهی دارد. آن‌ها در ابتدا در زمان خلافت اموی با اسلام آشنا شدند، اما به دلیل سیاست‌های سختگیرانه و ملی‌گرایانه خلافت اموی، به‌صورت توده‌ای به اسلام گرویدند. بیشتر ترک‌ها در زمان خلافت عباسی، پس از جنگ تالاس، مسلمان شدند. با این حال، در آن زمان ترک‌ها در آناتولی مستقر نبودند.

روند اسلامی شدن آناتولی در قرن نهم با لشکرکشی عباسیان به این منطقه آغاز شد. در سپاه عباسیان سربازان یا فرماندهان ترک بسیاری حضور داشتند. با این حال، عباسیان تنها می‌خواستند امپراتوری بیزانس را تهدید کنند و قصد مستقر شدن در آناتولی را نداشتند. بنابراین اسلامی شدن آناتولی در زمان عباسیان صورت نگرفت. مؤثرترین دولت در روند اسلامی شدن آناتولی، امپراتوری بزرگ سلجوقیان بود.

در زمان امپراتوری بزرگ سلجوقیان، کم‌کم گروه‌های ترک مسلمان در آناتولی که عمدتاً در آن زمان تحت کنترل امپراتوری بیزانس بودند، در این منطقه ساکن شدند. این روند را می‌توان به‌عنوان اولین جنبش توده‌ای ترک‌های مسلمان در آناتولی دانست.

سال 1701 تاریخ بسیار مهمی در آناتولی است. در این سال، امپراتوری سلجوقیان در نبرد مانزکرت در مقابل امپراتوری بیزانس به پیروزی قاطعی دست یافت. ترکان مسلمان برای همیشه در آناتولی ساکن شدند. امپراتوری سلجوقیان آناتولی پس از امپراتوری بزرگ سلجوقیان در این منطقه تأسیس شد؛ به همین دلیل نبرد مانزیکرت به‌عنوان آغاز اسلامی شدن آناتولی توسط بسیاری از مورخان ترک پذیرفته شده است.

حمله مغول نیز نکته مهمی در اسلامی شدن آناتولی است. تهاجم مغول‌ها در قرن سیزدهم سرعت بیشتری گرفت و برخی از ترکمن‌های فراری از این تهاجم در آناتولی ساکن شدند. در قرن سیزدهم، بیشتر مردم آناتولی مسلمان شده بودند.

آخی‌ها در ترکیه

نقش آخی‌ها در اسلامی‌سازی آناتولی

اسلامی شدن آناتولی در زمان امپراتوری سلجوقی سرعت گرفت. با این حال، نه امپراتوری سلجوقیان و نه امپراتوری سلجوقیانِ آناتولی، ساکنان آناتولی را مجبور به پذیرش اسلام نکردند. آن‌ها سعی می‌کردند مردم، اسلام و فرهنگ اسلامی را به‌صورت ذاتی بپذیرند. با چنین سیاستی، اگرچه امپراتوری سلجوقیان سقوط کرد، اما مردمی که در این سرزمین‌ها زندگی می‌کردند مسلمان ماندند.

برای درک بهتر اسلامی شدن آناتولی باید بر نقش آخی‌ها تأکید کرد. همان‌طور که می‌توانید حدس بزنید، اسلامی شدن فرایندی طولانی بود و ترک‌ها به زمان نیاز داشتند تا با دین جدید خود سازگار شوند. در بالا به برخی از آداب و رسومی که ترک‌ها از دین قدیمی خود به ارث برده‌اند، اشاره کردیم تا تأثیر تنگریسم در سال‌های اول اسلامی شدن بهتر آشکار شود.

در حالی که برخی از مردم آناتولی در اولین سال‌های اسلامی شدن این منطقه به اسلام گرویدند، هنوز افرادی هم بودند که به تنگریسم اعتقاد داشتند. اهمیت آخی‌ها در آن نقطه آشکار می‌شود. سازمان آخی توسط آهی اورن، محقق و فیلسوف اسلامی که در آناتولی زندگی می‌کرد، تأسیس شد. آخی‌ها سازمانی از اصناف بودند که به‌صورت مدرسه دینی و اخلاقی هم عمل می‌کردند. آن‌ها به جای اینکه مردم را با استفاده از زور به دین اسلام تبدیل کنند، سعی کردند مردم را به قوانین اخلاقی اسلام متقاعد کنند.

آخی‌های ترکیه

آخی‌ها در فرایند اسلامی‌سازی چگونه عمل کردند؟

از آنجا که آخی‌ها نقش مهمی در گذار از زندگی کوچ‌نشینی به زندگی یکجانشینی داشتند، توانستند نقش مهمی نیز در اسلامی‌ شدن آناتولی ایفا کنند. هنگامی که ترک‌ها به آناتولی نقل مکان کردند، برای حفظ زندگی خود در شهرها نیاز به کار داشتند. آخی‌ها یک سازمان صنفی قدرتمند و موردنیاز برای مردم بود که عده زیادی از مردم به آن‌ها می‌پیوستند.

ارزش‌های اخلاقی اسلام برای آخی‌ها بسیار مهم بود و آن‌ها این ارزش‌های اخلاقی را به مردم آموزش می‌دادند. تساهل و یاری‌خواهی نیز از اصول مهم آخی‌ها بود. این اصول در گرویدن مردم ترکیه به اسلام نقش مهمی داشت. آن‌‎ها همچنین با ساختن اماکن مذهبی در نقاط مختلف آناتولی به گسترش اسلام در این منطقه کمک کردند. بسیاری از مساجد، مدارس اسلامی و سایر بناهای مذهبی توسط سازمان‌های آخی ساخته شده‌اند.

امروزه بسیاری از محققان درک دینی آخی‌ها را با تصوف مرتبط می‌دانند.

دین در زندگی اجتماعی و فرهنگ ترکیه

نقش دین در زندگی اجتماعی و فرهنگ ترکیه

دین در زندگی اجتماعی و فرهنگ ترکیه نقش مهمی دارد. مردم ترکیه به آداب و اعتقادات اسلامی احترام می‌گذارند اما نقش دین در زندگی اجتماعی و فرهنگ ترکیه را نباید با برخی دیگر از کشورهایی که رسماً بر اساس احکام اسلامی اداره می‌شوند، اشتباه گرفت.

در کشور ترکیه، دین اهمیت بسیار زیادی دارد، اما شما مجبور نیستید در زندگی اجتماعی خود بر اساس قوانین یا اعمال اسلامی زندگی کنید. شما فقط باید به اعتقادات و اعمال اسلامی احترام بگذارید.

توضیح تأثیر مذهب در زندگی اجتماعی و فرهنگ ترکیه با یک مثال ساده‌تر نشان داده می‌شود: ترکیه یک کشور سکولار است و دولت‌های ترکیه حق اداره کشور بر اساس موازین اسلامی را ندارند؛ بنابراین شما می‌توانید تقریباً از همه سوپرمارکت‌ها انواع نوشیدنی‌های الکلی را خریداری کنید. با این حال، مردم نوشیدن مشروبات الکلی را در پارک‌ها، پیاده‌روها و غیره مطلوب نمی‌دانند. البته در یک شهر توریستی مثل آنتالیا می‌توانید آبجو خود را هنگام آفتاب گرفتن بنوشید و تقریباً هیچ‌کس اهمیتی نمی‌دهد.

به یاد داشته باشید که ماه رمضان هم در ترکیه بسیار مهم است. بسیاری از مردم ترکیه در ماه رمضان روزه می‌گیرند و یکدیگر را به افطار دعوت می‌کنند. اگر روزه نمی‌گیرید، قبل از اینکه مردم بعد از خواندن اذان مغرب افطار کنند، در انظار عمومی چیزی نخورید. البته باز هم تأکید می‌کنیم در شهرهای توریستی مانند آنتالیا این محدودیت وجود ندارد. این روزها روزه گرفتن در ماه رمضان از یک عمل مذهبی به یک فعالیت فرهنگی تبدیل شده است. مهم این نیست که در ماه رمضان روزه بگیرید یا روزه نگیرید، مهم این است که عصر با خانواده یا دوستان کنار هم باشید.

زبان می‌تواند بهترین معرف فرهنگ باشد و نقش دین در فرهنگ ترکی را می‌توان در برخی از عباراتی که اغلب مردم ترکیه استفاده می‌کنند مشاهده کرد. پس از اسلام آوردن و برقراری ارتباط با سایر ملل مسلمان (عمدتاً عرب)، زبان ترکی تحت تأثیر اسلام قرار گرفت.

امروزه در زبان ترکی واژه‌های عربی و فارسی فراوانی وجود دارد و این واژه‌ها پس از مسلمان شدن ترک‌ها وارد زبان ترکی شده است. برای مثال بسیاری از ترک‌ها هنگام سلام و احوالپرسی به یکدیگر می‌گویند «سلام علیکم» و انتظار دارند که «علیکم سلام» را در پاسخ بشنوند.

غذاهای ترکی نیز متأثر از اسلام است. در غذاهای سنتی ترکیه «حلال» بودن بسیار مهم است. برای مثال گوشت خوک در غذاهای ترکی استفاده نمی‌شود. حتی ترک‌های غیرمذهبی نیز گوشت خوک را به‌عنوان یک وعده غذایی ترجیح نمی‌دهند. با این حال، باید دانست که بسیاری از مورخان ادعا می‌کنند که ترک‌ها حتی قبل از مسلمان شدن نیز گوشت خوک نمی‌خوردند، زیرا سبک زندگی عشایری آن‌ها برای پرورش خوک مناسب نبود.

اسلام در فرهنگ و زندگی اجتماعی مردم ترکیه نقش مهمی دارد، اما قوانین سختگیرانه اجتماعی اسلامی در این کشور وجود ندارد. فرهنگ میز راکی مثال خوبی برای درک آن است. نوشیدنی سنتی مردم ترکیه راکی است که الکل بالایی دارد و سفره‌های مخصوصی برای نوشیدن آن آماده می‌کنند. پیش‌غذاهایی به نام مزه تهیه می‌شود و سر سفره راکی می‌خورند.

همان‌طور که می‌بینید، اگرچه اسلام تأثیر زیادی بر فرهنگ ترک‌ها دارد، برخی از سنت‌ها که نمی‌توانید در سایر گروه‌های مسلمان مشاهده کنید، بخش مهمی از فرهنگ ترکیه را تشکیل می‌دهند. ترکیه پلی بین اروپا و خاورمیانه است و فرهنگ ترکیه آمیزه‌ای از هر دو فرهنگ است.

دین در سیاست ترکیهنقش دین در سیاست ترکیه

نقش دین در سیاست ترکیه از زمان تأسیس جمهوری ترکیه موضوعی بحث‌برانگیز بوده است. اولاً ترکیه یک کشور سکولار است و مذهب هیچ تأثیری در مسائل دولتی ندارد. به‌عنوان یک دولت سکولار، دولت «دین رسمی» ندارد، اما باید پذیرفت که اسلام همواره ابزاری سیاسی در سیاست ترکیه بوده است که به‌ویژه احزاب جناح راست از زمان تأسیس جمهوری تاکنون از گفتمان مذهبی برای متقاعد کردن محافظه‌کاران از آن استفاده کرده‌اند. در واقع احزاب چپ گاهی برای تأثیرگذاری بر مردم گفتمان مذهبی را به کار برده‌اند.

نقش دین در سیاست ترکیه در دوره‌های مختلف کم و زیاد شده است. مثلاً «جنبش بینش ملی» به‌عنوان یک حزب اسلامگرای بنیادین در ترکیه شناخته می‌شود و در دوره‌های خاصی به‌عنوان بخشی از دولت ائتلافی بر ترکیه حکومت کرده است. در حکومت آن‌ها نقش دین در سیاست به‌راحتی دیده می‌شد. برخی از احزاب پیرو این جنبش سیاسی توسط دادگاه قانون اساسی ترکیه به دلیل تبدیل شدن به تهدیدی برای سکولاریسم ممنوع شدند. زمانی که این جنبش برای آخرین بار حکومت کرد، ارتش ترکیه یادداشتی منتشر کرد و خواستار انحلال پارلمان شد. به گفته ارتش، دلیل این یادداشت افزایش تهدیدها علیه نظم سکولار در ترکیه بود. همان‌طور که از این وقایع متوجه می‌شوید، برخورد سکولاریسم و اسلامی شدن دولت همواره یکی از موضوعات اصلی در سیاست ترکیه بوده است.

حزب عدالت توسعه، حزبی که از سال 2002 بر سر کار آمده است، به داشتن گفتمان دینی معروف است. علاوه‌براین، حزب عدالت و توسعه گاهی آشکارا نقش اسلام را در آموزش، در اعمال روزمره یا در فضای عمومی افزایش می‌دهد. تعداد مدارسی که آموزش اسلامی را ارائه می‌دهند، در سال‌های اخیر به‌طور چشمگیری افزایش یافته و به مکان‌های نمادین اسلام در ترکیه اهمیت زیادی داده است. ایاصوفیه تا سال 2020 موزه بود، اما در سال 2020 به مسجد تبدیل شده و اسلام‌گرایان سختگیر ترکیه آن را به‌عنوان یک پیروزی بزرگ پذیرفتند.

در نتیجه می‌توان گفت با اینکه ترکیه به‌طور رسمی همیشه یک کشور سکولار بوده، اما دین همیشه نقش مهمی در سیاست آن داشته است. سکولاریسم برای بیشتر مردم ترکیه یک اصل بسیار مهم است، چون به‌عنوان یکی از اصول مصطفی کمال آتاتورک، بنیانگذار جمهوری ترکیه پایه‌گذاری شده است.

سکولاریسم در ترکیه

سنت، علویت و دیگر مکاتب اسلامی در ترکیه

در مناطق مختلف ترکیه، مردم از مکاتب اسلامی متفاوتی پیروی می‌کنند که در عقاید و اعمال تفاوت‌هایی دارند. بزرگ‌ترین مکتب دینی اسلام در ترکیه سنی‌گرایی است و اهل سنت ترکیه به دو گروه بزرگ تقسیم می‌شوند: حنفی‌ها و شافعی‌ها. علویان نیز گروه بزرگی در ترکیه هستند و گاه به‌عنوان بخشی از شیعه شناخته می‌شوند. با این حال علویت به عنوان یک مکتب مذهبی منحصر‌به‌فرد و مستقل از اسلام هم در ترکیه پذیرفته شده است.

اهل سنت در ترکیه

بزرگ‌ترین جامعه اسلامی ترکیه اهل سنت هستند. سنت در ادبیات اسلامی به «پیروان سنت» نیز معروف است. در میان این گروه از مسلمانان، «سنت» بسیار مهم است و همه اعضای راشدین را به‌عنوان خلفای مشروع و مقدس می‌پذیرند. سنت همه یاران محمد(ص) را به‌عنوان افراد امین و منبع اعمال دینی می‌پذیرد. اگر اصحاب محمد(ص) چیزی می‌گفتند و ادعا می‌کردند که آن سخن پیامبر است، اهل سنت ادعای آن‌ها را می‌پذیرند.

فرقه‌های مذهبی ترکیه

حنفیت در ترکیه

حنفیت بزرگ‌ترین فرقه مذهبی ترکیه است. طبق یک نظرسنجی که در سال 2014 انجام شد، 77/5 درصد از جمعیت سنی ترکیه حنفی هستند. مدرسه حنفیه توسط ابوحنیفه تأسیس شد که برخی مسلمانان او را «بزرگ‌ترین امام» می‌دانند. حنفیت بین ذهن و قرآن تعادل ایجاد می‌کند.

این فرقه به تفسیر آیات قرآن و سنت (اعمال پیامبر اسلام) اهمیت می‌دهد. از این رو، روشی که حنفیت دنبال می‌کند، در اصطلاح اسلامی به «اهل‌الرای» یعنی حامیان عقل سلیم معروف است. برای قضاوت قطعی در مورد برخی از مطالب از نظر حنفیت، منبع اول قرآن، منبع دوم حدیث (جملات پیامبر که در قرآن گفته نشده)، منبع سوم دیدگاه اصحاب محمد (ص) و آخرین روش، قیاس است.
حنفی‌ها را می‌توان در هر نقطه از ترکیه یافت. با این حال، آن‌ها عمدتاً در آناتولی غربی، آناتولی شمالی و منطقه مدیترانه قرار دارند. در آناتولی جنوبی و جنوب شرقی، مکتب شافعی غالب است.

مکتب شافعی در ترکیه

مکتب شافعی، دومین گروه بزرگ سنی در ترکیه است. اکثر مردم شافعی در ترکیه اصالتاً کرد هستند و عموماً در جنوب آناتولی و شرق آن ساکن هستند. مکتب شافعی نیز مانند مکتب حنفی توسط شافعی تأسیس شده است و از نظر اعمال و درک کلی دین با مکتب حنفی تفاوت دارد.

همان‌طور که در بالا گفتیم، مکتب حنفی برای نتیجه‌گیری در مورد مسائل اختلافی از روش اهل‌الرأی پیروی می‌کند، در حالی‌که مکتب شافعی روش «اهل حدیث» را پی می‌گیرد. حنفیت به استدلال و استنباط اهمیت می‌دهدو مکتب شافعی قرآن و حدیث را به‌عنوان تنها منبع نتیجه‌گیری در مورد یک موضوع می‌پذیرد.

مکتب حنفی و شافعی از نظر عملی نیز با یکدیگر تفاوت دارند. مکتب شافعی ادعا می‌کند که همه حیوانات دریایی در اسلام حلال هستند و مسلمانان می‌توانند از میگو، صدف و… استفاده کنند، اما مکتب اهل سنت می‌گوید که در اسلام فقط ماهی حلال است و خوردن میگو، صدف یا سایر حیوانات دریایی مکروه است. تفاوت‌های عملی دیگری نیز بین مکتب شافعی و حنفی وجود دارد، اما تفاوت اصلی در فهم نظری اسلام است. با این حال، آن‌ها یکدیگر را رد نمی‌کنند و هر دوی آن‌ها یکدیگر را به عنوان «فرقه حق» می‌پذیرند.

فرقه های حنفی، شافعی و علوی در ترکیه

علویت در ترکیه

علویان پس از مکتب حنفی، دومین گروه مذهبی بزرگ در ترکیه است. بر اساس آمار منتشرشده در سال 2014 تعداد علویان در ترکیه حدود 12 میلیون نفر است. مکتب حنفی و شافعی در بسیاری از عقاید و اعمال مشترک هستند، اما عقیده علویان کاملاً با آن‌ها متفاوت است.

اولاً، علویت در فهم اهل سنت از اسلام گنجانده نشده است. علویت خود را یک فرقه نمی‌داند، اگرچه بسیاری از مردم ترکیه آن را یک فرقه اسلامی می‌دانند. از نظر علویان، علویت راهی است که انسان را به حقیقت می‌رساند. علوی‌گری نوعی باور هترودوکسی اسلامی و منحصر به آناتولی است و نباید آن را با علویان (نصیریان) که از فرقه‌های شیعه هستند، اشتباه گرفت.

در ترکیه نیز علویان وجود دارند، اما به عرب علوی معروف هستند. آن‌ها عمدتاً در منطقه هاتای هستند که جمعیت عرب بیشتری دارد. از سوی دیگر، علویان را تقریباً در همه شهرهای ترکیه می‌توان یافت. آن‌ها عمدتاً در استانبول، مرکز و شرق آناتولی زندگی می‌کنند.

اصول علویت

علویت نوعی اسلام هترودوکسی است و باید آن را به‌عنوان یک گروه واحد ارزیابی کرد. گرایش آنان به موضوع خلافت پس از وفات محمد(ص)، شباهت زیادی به فرقه جعفری شیعه دارد؛ اما ویژگی‌های علویت در مقایسه با مکتب جعفری بسیار متفاوت است.

علویان به‌عنوان اصلی‌ترین بند اعتقادی خود، محمد(ص) را آخرین فرستاده خدا می‌دانند، اما جایگاه علی(ع) نیز برای علویان بسیار مهم است. آن‌ها علی(ص) را به‌عنوان ولی (استاد) قبول دارند. این اعتقاد شبیه به مفهوم «قدیس» در مسیحیت است. تفاوت علویان با فرقه‌های سنی اسلام در درک وحدت وجود است که در عقاید علویان جایگاه مهمی دارد. بر اساس وحدت وجود، تک‌تک موجودات عالم انعکاس خداوند هستند و انسان‌ها جزئی از وجود «یگانه»، یعنی وجود مجرد «الله»، در جهان محسوب می‌شوند. خداوند مبدأ همه چیز است و شما می‌توانید این وجود را حتی در یک تکه‌سنگ در جهان مشاهده کنید. به دلیل این درک از هستی، شباهت میان پانانتئیسم و عقیده علویان از سوی برخی محققین ادعا شده است، اما علویت را نباید با پانانتئیسم اشتباه گرفت. علویت یک تفسیر متفاوت و هترودوکسی از اسلام است.

تفاوت‌های عملی نیز بین فرقه‌های ارتدوکس اسلام و علویان وجود دارد. مهم‌ترین آن‌ها در مورد روزه و نماز است. روضه‌خوانی محرم یک مراسم مذهبی مهم برای مسلمانان شیعه است و علویان نیز در ماه محرم به‌عنوان عزاداری برای خاندان امام حسین(ع) روزه می‌گیرند. در این روزه علویان از طلوع فجر تا شام چیزی نمی‌خورند و نمی‌نوشند و به مدت 12 روز نیز از نوشیدن آب پرهیز می‌کنند. نیاز بدن آن‌ها به آب با غذای آبکی و سایر نوشیدنی‌ها تأمین می‌شود. همچنین عقیده دارند که نوشیدنی‌ها را نمی‌توان با لیوان نوشید و باید از قاشق استفاده کرد. علویان در روزه محرم هیچ جشنی نمی‌گیرند، هیچ نوع گوشتی نمی‌خورند و حشرات را نمی‌کشند.

نماز از دیگر مسائلی است که در ارزیابی علویت باید بر آن تأکید شود. مهم‌ترین عبادت در بسیاری از فرقه‌های شیعه و سنی اسلام، نماز است. با این حال، اکثر علویان نماز را متفاوت از دیگر فرقه‌های اسلامی می‌خوانند و چون علی(ع) در مسجد به قتل رسانده شده و در دوره امویان علی(ع) و مؤمنانش مورد لعن و نفرین مقامات دینی قرار گرفتند، برای عبادت خداوند به مساجد نمی‌روند و عبادتگاه‌های خود را دارند.

از آنجایی که علویت یک نظام اعتقادی هترودوکسی است، نمی‌توان گفت یک نوع علویت وجود دارد. عده‌ای هم هستند که خود را علوی می‌خوانند و نمازشان را در مسجد می‌خوانند. علویت منحصر به آناتولی است، از این رو بسیاری از محققان، این فرقه را با عقاید قدیمی ترکان قبل از گرویدن به اسلام، عمدتاً تنگریسم، مرتبط می‌دانند. با گرویدن ترکان به اسلام، شکلی ترکیبی بین تنگریسم و اسلام به‌طور طبیعی پدیدار شد و شکلی از اسلام که منحصر به آناتولی است، بنا به گفته برخی مورخان، علویت نامیده شد. برخی از اعمال و عقاید در علویان که با تعابیر ارتدوکسی اسلام مطابقت ندارد، با این تلفیق قابل توضیح است.

فرقه های اسلامی ترکیه

مکتب جعفری در ترکیه

تعداد جعفری‌ها در ترکیه حدود 500 هزار نفر است. آن‌ها عموماً در قارص، ایغدیر و آغری زندگی می‌کنند. مکتب جعفری متعلق به فرقه شیعه اسلام است. آن‌ها با علویان عقاید مشترکی دارند، اما مکتب جعفری یک عقیده هترودکس نیست. اکثر شیعیان جهان پیرو مکتب جعفری هستند. از آنجا که مکتب جعفری متعلق به فرقه شیعه است، تفاوت‌های عملی و نظری بین مکتب حنفی و شافعی وجود دارد. آن‌ها دوازده امام را به‌عنوان جانشینان مشروع حضرت محمد(ص) می‌پذیرند. در باور جعفری افراد بی‌گناه هستند. آن‌ها همچنین ادعا می‌کنند که پس از رحلت حضرت محمد(ص)، خلافت به علی(ع) تعلق داشت و ابوبکر، عمر و عثمان، خلافت را به شیوه‌ای ناعادلانه تصرف کردند. این اصلی‌ترین اختلاف سیاسی بین جعفری و دیگر گروه‌های شیعه و اسلام سنی‌ها است.

تصوف در ترکیه

تصوف تعبیری هترودوکسی از اسلام است. تصوف به عرفان اسلامی معروف است و جایگاه تصوف در اسلام موضوعی بسیار بحث‌برانگیز است. برخی از علما تصوف را به‌عنوان یک عقیده اسلامی نمی‌پذیرند؛ چون نظام اعتقادی کاملاً متفاوتی با اسلام دارد و برخی دیگر می‌گویند که تصوف برداشتی از اسلام است و صوفیان به لطف عشق به خداوند در وجودشان از معنای ظاهری اسلام فراتر رفته‌اند. واژه صوفی از کلمه صوف گرفته شده و در زبان عربی به معنای پشم است.

هدف اصلی در عقیده صوفیه، رسیدن به مرتبه انسان کامل است. انسان برای تبدیل شدن به یک فرد کامل، باید از هوس رها شود. وقتی انسان حرص، طمع و بدی را ترک کرد، می‌تواند نفس خود را پاکیزه کند. هدف تصوف احساس محبت خدا در روح و در عین حال تزکیه است. اعتقاد به وحدت وجود که در بخش علویان توضیح دادیم مبنای تصوف است. دراویش صوفی (پیروان تصوف) به اعتقاد وحدت وجود اهمیت بسیاری می‌دادند. آن‌ها معتقد بودند که خداوند تکه‌ای از روح خود را به انسان دمیده است و انسان باید این قطعه روح را بیابد تا با خدا متحد شود. این افکار از طرف مذهبی‌های تندرو به‌عنوان سخنان کفرآمیز تلقی می‌شد. به همین دلیل برخی از دراویش صوفی مانند حلاج در دوره‌های مختلف تاریخ به قتل رسیدند. با این حال به برخی از فرقه‌های تصوف و برخی از دراویش صوفی هم در زمان سلجوقیان یا امپراتوری عثمانی احترام می‌گذاشتند. صوفیان در گرایش مردم ترکیه به اسلام بسیار تأثیر داشتند.

تصوف در ترکیه

فرقه مولوی صوفیه

فرقه مولوی یکی از شناخته‌شده‌ترین فرقه‌های صوفیه است. مولانا به‌عنوان مؤسس فرقه مولوی شناخته می‌شود اما در واقع چنین نیست. فرقه مولوی توسط پیروان مولانا و در قونیه امروزی، پایتخت امپراتوری سلجوقیان آناتولی تأسیس شد. مولانا گفته است که او پیرو و در واقع غلام قرآن است. او همچنین محبت خدا را در مرکز درک خود از اسلام قرار داد و بر این باور بود به جای ترس از خدا، محبت به خدا باید انگیزه اصلی مردم در زندگی دنیوی باشد. مولوی به آداب و رسوم باور نداشت و هدف از تشریفات را تطهیر روح و احساس عشق به خدا می‌دانست.

برخی از فرقه‌های صوفیه در ترکیه ممنوع بود و برخی از دراویش فرقه‌های صوفیه اعدام شدند، اما سلجوقیان و امپراتوری عثمانی برای مولانا احترام و ستایش خاصی قائل بودند. امروزه نیز به یاد درگذشت مولانا، سبع‌عروس در ترکیه برگزار می‌شود و افراد بسیاری از نقاط مختلف جهان برای زیارت قبر مقبره مولانا به ترکیه سفر می‌کنند. قونیه یا کنیا یکی از مقصدهای مهم گردشگری در سفر به ترکیه است.

فرقه بکتاشیان

یکی دیگر از فرقه‌های صوفیانه تأثیرگذار در ترکیه، فرقه بکتاشیان است که عموماً با علویان مرتبط هستند، اما تفاوت‌هایی بین آن‌ها وجود دارد. بکتاشیسم نقش مهمی در اسلامی کردن ترکان و شکل‌گیری امپراتوری عثمانی داشت. به‌عنوان مثال می‌توان به تشکیل ارتش ینیچر که در آن پسران خانواده‌های غیرمسلمان در بالکان استخدام شدند و به اسلام گرویدند، اشاره کرد. این جوانان پس از آن یا سرباز جانیچی شدند یا بسته به موفقیتشان به مقام دولتی رسیدند.

با این حال بسیاری از مردم برعکس فکر می‌کنند و بر این باور هستند که ینیچرهایی که پس از ربوده شدن از خانواده خود مسلمان شدند، به اسلام سختگیرانه و ارتدوکس گرویدند. درک غالب از اسلام در میان جنچی‌ها، تحت‌تأثیر بکتاشیان بود. تا آنجا که حتی در سوگند جنچی‌ها اشاره مستقیمی به باورهای بکتاشیسم وجود دارد.

نام بکتاشی از «حاجی بکتاش ولی» گرفته شده است. حاجی بکتاش خود این فرقه را برقرار نکرد، اما پیروانش این سازمان را به نام حاجی بکتاش تأسیس کردند. اصول اساسی نظم بکتاشی محبت خدا، محبت حضرت محمد(ص) و محبت امامان دوازده‌گانه است. همانند فرقه مولوی یا دیگر فرقه‌های صوفیانه، هدف زندگی در میان بکتاشیان نیز، انسان کامل بودن است.

بکتاشیان در ترکیه

آیا اسلام در ترکیه سختگیرانه است؟

دقیق‌ترین پاسخ به این سؤال این است که سخت بودن اسلام در ترکیه بسته به جای شما در این کشور دارد و اینکه خودتان چه نگاهی به دین و مذهب دارید.

ترکیه کشوری بزرگ با 82 میلیون نفر جمعیت است. در شهرها، مناطق یا حتی محله‌های مختلف ترکیه، سخت‌گیری اسلام متفاوت است. به‌عنوان مثال استانبول بزرگ‌ترین شهر ترکیه است و تقریباً 15میلیون نفر جمعیت دارد. این شهر از بسیاری از ایالت‌های اروپایی پرجمعیت‌تر است. بنابراین طبیعی است که در مناطق مختلف استانبول شاهد نگرش‌های متفاوت به اسلام باشیم. مثلاً در کادیکوی یا بشیکتاش محله‌های بزرگ استانبول وقتی به بارها، میخانه‌ها یا کافه‌ها نگاه می‌کنید، می‌توانید احساس کنید که در یک کشور اروپای غربی هستید. نحوه لباس پوشیدن یا رفتار مردم نیز ممکن است باعث شود فکر کنید اسلام در ترکیه سختگیر نیست. اکثریت مردمی که در کادیکوی، بشیکتاش، باکرکوی یا شیشلی زندگی می‌کنند، جهان‌بینی سکولار دارند و به همین دلیل این مناطق شبیه شهرهای اروپایی هستند. می‌توانید به یک بار بروید و در حین نوشیدن آبجو با دوست خود گپ بزنید.

اما اگر به محله فاتح بروید، تصویر متفاوتی از استانبول را خواهید دید. تعداد بارها در مقایسه با کادیکوی یا بشیکتاش بسیار محدود است و در خیابان‌های فاتح فضای اسلامی را احساس می‌کنید. اگر از شهرهای مرکزی آناتولی مانند نوشهیر، ارزروم یا قونیه دیدن کنید، احساس می‌کنید در شهری با جمعیت مسلمان محافظه‌کار هستید.

مردم ترکیه همچنین از گردشگران انتظار دارند که به اماکن مذهبی احترام بگذارند. مثلاً اگر کسی با لباس نامناسب وارد مسجد یا مکان مذهبی شود، مردم آن را بی‌احترامی می‌دانند. مناطق زیادی در ترکیه وجود دارد که موردعلاقه گردشگران است و مردم می‌توانند مانند سواحل اروپای غربی از آفتاب و دریا لذت ببرند. با این حال، اکثریت مردم ترکیه، سواحل و خیابان‌ها را مکان‌های کاملاً متفاوتی می‌دانند. راه رفتن در خیابان اصلی با بیکینی یا هر لباس ساحلی عجیب به نظر می‌رسد. مردم به‌هیچ‌وجه به شما حمله نمی‌کنند یا به شما آسیب نمی‌رسانند، اما برای اکثر مردم چنین پوششی عجیب به نظر می‌رسد.

مسیحیت در ترکیه

مسیحیت در ترکیه

ترکیه یک مکان تاریخی مهم برای مسیحیت است. سال‌ها، دولت‌های مسیحی، عمدتاً امپراتوری بیزانس بر سرزمین‌های آناتولی حکومت می‌کردند. علاوه‌براین، ترکیه برای شکل‌گیری مسیحیت نیز مهم است. بسیاری از مقدسان مسیحی مانند پولس رسول، یوحنای رسول و مریم باکره در ترکیه زندگی کرده‌اند. حتی یکی از مکان‌های زیارتی مسیحیت در ترکیه قرار دارد. خانه مریم باکره به‌عنوان یک مقصد زیارتی توسط کلیسای کاتولیک رم پذیرفته شده است و مسیحیان بسیاری هر ساله از این مکان مقدس بازدید می‌کنند.

ترکیه همچنین مکان بسیار مهمی برای مسیحیت ارتدوکس است. استانبول سال‌ها پایتخت روم شرقی (امپراتوری بیزانس) با نام قسطنطنیه بود. امپراتوری بیزانس مرکز مسیحیت شرقی (مسیحیت ارتدوکس) بود. پس از سقوط امپراتوری بیزانس، این وضعیت تغییر نکرد. امپراتوری عثمانی اهمیت سیاسی مسیحیت ارتدوکس را می‌دانست و به لطف داشتن مرکز مسیحیت شرقی، خود را محافظ مسیحیان ارتدوکس می‌دانست. امروزه، پاتریارکی قسطنطنیه به‌عنوان رئیس کلیساهای ارتدوکس پذیرفته می‌شود. اسقف اعظم فعلی کلیسا بارتولمه اول قسطنطنیه و شهروند ترکیه است.

جمعیت مسیحی در ترکیه

دولت عثمانی یک امپراتوری بود و مانند سایر امپراتوری‌ها گروه‌های قومی یا مذهبی مختلفی در سایه آن زندگی می‌کردند. این وضعیت حتی در سال‌های آخر دولت تغییر نکرد. بر اساس آمار جمعیت در سال 1914، حدود 20 درصد از این امپراتوری مسیحی بودند. با این حال، پس از تأسیس جمهوری ترکیه، اکثر جمعیت مسیحی یا به زور یا به میل خودشان ترکیه را ترک کردند. امروزه تنها 0/4٪ تا 0/3٪ از جمعیت ترکیه مسیحی هستند.

بزرگ‌ترین گروه مسیحی در ترکیه مسیحیان ارتدوکس هستند. دومین گروه بزرگ مسیحیان کاتولیک و پروتستان‌ها سومین گروه بزرگ در ترکیه هستند. تعداد مردم ارتدوکس شرقی حدود 80 هزار نفر، تعداد کاتولیک‌ها حدود 35 هزار و تعداد پروتستان‌ها حدود 8000 نفر است. علاوه‌بر ارتدوکس‌های شرقی، کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها، گروه‌های مسیحی منحصربه‌فردی در مناطق مختلف ترکیه وجود دارند. برای مثال 20 هزار نفر از کلیسای ارتدوکس آشوری پیروی می‌کنند. امروز 398 کلیسای فعال در ترکیه وجود دارد.

کلیسا در ترکیه

یهودیت در ترکیه

ریشه یهودیت در ترکیه به قرن پنجم قبل از میلاد بر می‌گردد. بر اساس یافته‌های کاوش‌های انجام‌شده در مناطق مختلف آناتولی، برخی از جوامع یهودی در دوره‌های مختلف تاریخ در آناتولی وجود داشته است. در دوران امپراتوری عثمانی، جمعیت قابل‌توجهی یهودی در آناتولی وجود داشت، زیرا عثمانی جوامع یهودی را که از کشورهای مختلف تبعید شده بودند، پذیرفت.

مهم‌ترین این تبعیدها در سال 1492 اتفاق افتاد. حدود 150 هزار یهودی که از تفتیش عقاید در اسپانیا فرار کرده بودند، در امپراتوری عثمانی ساکن شدند. یهودیان در امپراتوری عثمانی عمدتاً به تجارت مشغول بودند. در آن زمان، به‌ویژه در شهرهای بزرگ مانند تسالونیکی و استانبول، اختلافات بزرگی بین اقلیت‌های یهودی و ترک‌های مسلمان وجود نداشت. علاوه‌براین، بسیاری از مسلمانان به گفته برخی از مورخان، بازرگانان یهودی را به جای مسیحیان برای خرید انتخاب می‌کردند.

تا پایان سقوط امپراتوری عثمانی، اقلیت‌های یهودی در سرزمین‌های آناتولی مشکلات بزرگی را تجربه نکردند. با این حال، شرایط برای یهودی‌ها به‌ویژه پس از سال‌های اول قرن بیستم خوب پیش نرفت. پس از سقوط امپراتوری عثمانی، هدف ترک‌ها ایجاد یک دولت-ملت بود. این روند ساخت دولت-ملت بر یهودیان ترکیه مانند سایر اقلیت‌های این کشور تأثیر منفی گذاشت. تعداد یهودیان در آغاز قرن بیستم حدود 200 هزار نفر بود، اما بعد از آن جمعیت یهودی‌ها در ترکیه کاهش یافت. با این حال، برخلاف یونانی‌ها یا سایر اقلیت‌هایی که دولت خود را دارند، یهودیان تا زمان ایجاد اسرائیل در سال 1948 جایی برای مهاجرت نداشتند. سرعت مهاجرت یهودیان از ترکیه به سرعت مهاجرت یونانی‌ها یا سایر اقلیت‌ها پس از تأسیس دولت جدید نبود. علاوه‌براین، برخی از یهودیان که از آزار نازی‌ها فرار کرده بودند نیز به ترکیه مهاجرت کردند.

در سال 1942 ترکیه مالیات جدیدی را معرفی کرد که به آن مالیات بر سرمایه می‌گفتند و این مالیات عموماً بر اقلیت‌های غیرمسلمان اعمال می‌شد. جمعیت یهودی ترکیه به شدت تحت‌تأثیر این مالیات قرار گرفتند و اکثر آن‌ها پس از وضع این مالیات کشور را ترک کردند. پس از ایجاد اسرائیل در سال 1948، مهاجرت از ترکیه به اسرائیل سرعت گرفت و بیشتر یهودیان ترکیه این کشور را ترک کردند.

امروزه تعداد یهودیان ترکیه حدود 25 هزار نفر است که 20 هزار نفر از آن‌ها در استانبول زندگی می‌کنند. اکثر 5000 نفر باقی‌مانده در ازمیر و بقیه در شهرهای مختلف ترکیه زندگی می‌کنند. امروزه 38 کنیسه در ترکیه وجود دارد.

یهودیان ترکیه

ادیان دیگر در ترکیه

ترکیه کشور بزرگی است و به‌جز ادیانی که گفتیم ادیان کم‌طرفدارتر دیگری هم در ترکیه وجود دارند ازجمله: تنگریسم، ایزدیسم، بهائیت و شاهدان یهوه. در ترکیه افراد بی‌دینی نیز وجود دارند، برخی ملحد، برخی آگنوستیک و برخی دئیست هستند. همان‌طور که در همان ابتدای مقاله گفتیم، آمار رسمی می‌تواند فریبنده باشد، زیرا اکثر افراد بی‌دین به عنوان «مسلمان» ثبت رسمی شده‌اند.

بازگشت به تنگریسم در ترکیه

تنگریسم که قبلاً هم به آن اشاره کردیم اخیراً در ترکیه محبوب شده است. این محبوبیت عموماً با ظهور ناسیونالیسم در ترکیه همراه است. برخی از گروه‌های ملی‌گرا در این کشور، اسلام را رد می‌کنند، چون آن‌ را دین اعراب می‌دانند و بر این باورند که باید از آموزه‌های مذهب قدیمی ترکیه پیروی کرد. طبق برخی منابع امروزه هزاران نفر در ترکیه طرفدار این تفکر هستند.

ایزدیسم در ترکیه

از آنجا که روشن نیست ایزدی‌ها گروه‌های قومی هستند یا مذهبی،‌ وضعیت ایزدیسم در ترکیه بسیار بحث‌برانگیز است. بنابراین آن‌ها عموماً به‌عنوان یک گروه «قومی‌مذهبی» در نظر گرفته می‌شوند. آموزه‌های ایزیدیت براساس آموزه «سقوط فرشته» در ادیان ابراهیمی است. با این حال، روایت آن‌ها کمی متفاوت است. به باور ایزدی‌ها هدف خداوند این بود که فرشته سقوط‌کرده آزمون را پشت سر گذاشت و فرمانروای انسان‌ها و جهان شد. حدود 5000 ایزدی در ترکیه زندگی می‌کنند.

ایزدی ها در ترکیه

بهائیت در ترکیه

بهائیت در ترکیه نیز پیروانی دارد. بهائیت یک دین توحیدی است و اصل آن وحدت معنوی بشریت است. بهائیت به کتب مقدس مسیحیت، یهودیت و اسلام احترام می‌گذارد و باورهای آن شامل برخی از اعتقادات یا اعمال همه آن‌هاست. بهائی‌ها همچنین به بودیسم و آموزه‌های آن احترام می‌گذارند. از نظر بهائیت، هدف همه ادیان آموزش حقیقت به همه بشریت است و در صورت نیاز بشریت، پیامبران جدیدی در آینده وجود خواهند داشت. تعداد دقیق بهائیان در ترکیه مشخص نیست اما یک مجمع معنوی مرکزی بهائیت در ترکیه وجود دارد.

شاهدان یهوه در ترکیه

شاهدان یهوه یک گروه مذهبی هترودکس‌ هستند که در ترکیه فعالیت دارند. آن‌ها عهد عتیق و جدید را به‌عنوان کتاب مقدس خود می‌پذیرند اما خود را مسیحی نمی‌دانند. آن‌ها مخالف آموزه‌های مسیحیت ارتدوکس، کاتولیک یا پروتستان هستند، زیرا آموزه‌های تثلیث را قبول ندارند. تعداد تقریبی شاهدان یهوه در ترکیه حدود 5000 نفر است.

بی‌دینی در ترکیه

بر اساس برخی بررسی‌ها و تحقیقات بی‌دینی در ترکیه نیز رو به افزایش است. بر اساس گزارش‌ها تعداد آتئیست‌ها در ترکیه بین سال‌های 2008-2018 سه‌برابر شده است. با این حال رسیدن به تعداد دقیق افراد بی‌دین در ترکیه دشوار است چون آن‌ها به‌طور رسمی شمارش نمی‌شوند. در واقع بیشتر افراد بی‌دین به‌عنوان مسلمان ثبت‌نام شده‌اند. بنابراین می‌توان گفت که تعداد مسلمانان ترکیه در منابع رسمی اغراق‌آمیز است، به‌ویژه در میان جوانان، تعداد ملحدان و دئیست‌ها در حال افزایش است. بر اساس گزارش موسسه تحقیقات و مشاوره متروپل، 5 درصد از جمعیت ترکیه بی‌دین هستند.

آتئیست ها در ترکیه

آزادی مذهب در ترکیه

ترکیه رسماً یک کشور سکولار است و مذهب هیچ نقشی در امور دولتی ندارد. علاوه‌براین، آزادی مذهب همه مردم توسط قانون اساسی حمایت می‌شود. هر شهروند جمهوری ترکیه حق دارد به هر دینی اعتقاد داشته باشد یا به هیچ یک از آن‌ها اعتقاد نداشته باشد. هیچ‌کس نمی‌تواند به دلیل موقعیت مذهبی خود در معرض تبعیض قرار گیرد.

با این حال اسلام و اعمال اسلامی برای مردم ترکیه بسیار مهم است و در گفتار یا اعمال خود نباید به اسلام، مردم الهی، شعائر اسلامی و… توهین کنید. ممکن است مردم از این نوع اعمال آزرده شوند. به‌علاوه، تحقیر ارزش‌های دینی در ترکیه جرم است و ممکن است شما رسماً به خاطر آن مجازات شوید. اگر معتقد به دینی به‌جز اسلام هستید، می‌توانید وظایف دینی خود را در کلیساها و کنیسه‌ها انجام دهید یا در صورت تمایل می‌توانید به شاهدان یهوه یا سایر جوامع مذهبی دگرگرا بپیوندید. می‌توانید آنچه را که می‌خواهید بپوشید، مخصوصاً در شهرهای بزرگ، به‌جز مساجد و عبادتگاه‌های دیگر، در هیچ مکانی هیچ‌کس شما را مجبور به پذیرش باورهای خود درباره پوشش نمی‌کند.

ترکیه از چه زمانی به یک کشور سکولار تبدیل شد؟

ترکیه از سال 1928 به‌طور رسمی یک کشور سکولار بوده است. بنیانگذار جمهوری مدرن ترکیه، مصطفی کمال آتاتورک اهمیت زیادی به سکولاریسم داد. او می‌خواست یک دولت مدرن و سکولار ایجاد کند و بر این باور بود که دین نباید در امور دولتی دخالت کند. بنابراین، خلافت در 3 مارس 1924 لغو شد. گام مهم دیگر برای سکولاریسم، اصلاح قانون اساسی 1924 در سال 1928 است. در قانون اساسی 1924، ماده‌ای وجود داشت که می‌گوید دین دولت اسلام است. در سال 1928، این ماده از قانون اساسی حذف شد؛ زیرا یک دولت سکولار مذهب رسمی ندارد. امروز ترکیه هنوز یک کشور سکولار است.

در این نوشته به‌طور مفصل درباره وضعیت دینی و اعتقادی مردم ترکیه گفتیم. همان‌طور که خواندید مهم‌ترین نکته قابل توجه درباره دین در ترکیه احترام به باورها و عقاید دیگران است و اگر در سفر به ترکیه به‌عنوان توریست دقت کنید که به فرهنگ مردم ترکیه که بخش مهمی از آن در باورهای مذهبی ریشه دارد، احترام بگذارید به مشکلی برنخواهید خورد و از سفر خود لذت می‌برید.

ما در ایریت‌مگ در تلاشیم همه نوع اطلاعات و آگاهی که در سفر به ترکیه و برای زندگی در ترکیه نیاز دارید، در اختیار شما بگذاریم.
برای دریافت مشاوره در زمینه خدمات توریستی و مهاجرتی با مشاوران باتجربه ایریت‌گروپ تماس بگیرید. ایریت‌گروپ در تمامی مراحل سفر و مهاجرت به ترکیه از شهر زیبای آنتالیا در کنار شماست.

4/5

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

آخرین مطالب
شاخص
معرفی شهر آنتالیا
معرفی شهر آنتالیا دریچه‌ای به تاریخ و فرهنگ می‌گشاید و اطلاعات...
آب‌وهوای آنتالیا
آب‌وهوای آنتالیا
آب‌وهوای آنتالیا با داشتن انعطاف‌پذیری و اعتدال بسیار زیاد، شگفت‌انگیزترین...
همه چیز راجع به فرودگاه های آنتالیا
همه چیز راجع به فرودگاه های آنتالیا
برای دانستن همه چیز راجع به فرودگاه های آنتالیا، چمدان برمی‌داریم...
حمل‌ونقل عمومی آنتالیا
حمل‌ونقل عمومی آنتالیا
حمل‌ونقل عمومی آنتالیا یکی از کارآمدترین سیستم‌های خدمات شهری...
آخرین اخبار
جشنواره تعاونی های زنان آنتالیا
شهرداری کپز آنتالیا، خود را برای دومین جشنواره تعاونی‌های بانوان آماده می‌شود
بازگشایی «کتابخانه جنگلی» در منطقه کپز آنتالیا
بازگشایی «کتابخانه جنگلی» در منطقه کپز آنتالیا
تیم پاکسازی زیر آب در موراتپاشا تاسیس شده است
آغاز فعالیت تیم پاکسازی زیر آب در منطقه مورات‌پاشا آنتالیا
آذربایجان و ملودی های ترکی در آنتالیا
آهنگ آذربایجان و ترکیه در آنتالیا طنین‌انداز می‌شود